Kendi Pisliğini Yiyen Hayvan Hangisidir?

Bunu ilk kez birkaç yıl önce bir arkadaş ortamında duymuştum. Masada çay vardı, biri bir anda “Tavşanlar kendi dışkısını yiyormuş” dedi. Herkes birkaç saniye sustu. Sonra aynı anda “Yok artık” bakışları… Ben de açıkçası ilk duyduğumda biraz irkilmiştim. Çünkü şehir hayatında büyüyen çoğumuz için dışkı sadece “pis”, “uzak durulması gereken” bir şey. Ama doğa öyle çalışmıyor. Hayvanlar dünyasında bazı davranışlar bize tuhaf gelse de onların yaşam düzeninde oldukça mantıklı bir yere oturuyor.

Aslında “kendi pisliğini yiyen hayvan hangisidir?” sorusunun tek bir cevabı yok. Tavşanlar, hamsterlar, kobaylar ve bazı kemirgen türleri bunu yapıyor. Hatta bazı köpeklerin bile zaman zaman dışkı yediği görülebiliyor. Ama burada önemli olan şey şu: Her hayvan bunu aynı sebeple yapmıyor.

Geçenlerde işten çıkıp eve dönerken metroda bunu düşündüm. İnsan bazen doğaya fazla insan gözüyle bakıyor. Her şeyi bizim hijyen anlayışımızla değerlendirmeye çalışıyoruz. Halbuki doğa “ayıp”, “iğrenç”, “garip” gibi kavramlarla çalışmıyor. Orada sadece hayatta kalmak var.

Tavşanların Dışkı Yeme Sebebi Aslında Çok Mantıklı

Vogconcept’ya hoş geldiniz. Bu yazımızda merak ettiğiniz “Kendi pisliğini yiyen hayvan hangisidir” konusunu sizin için araştırdık.

Kendi dışkısını yiyen hayvan denince ilk akla gelen canlı genelde tavşan oluyor. Ve evet, doğru. Tavşanlar belirli türdeki dışkılarını yeniden yerler. Buna bilimsel olarak “koprofaji” deniyor.

İlk bakışta kulağa kötü geliyor olabilir ama olay aslında sindirim sistemiyle ilgili. Tavşanların bağırsak yapısı yedikleri besinleri tek seferde tam anlamıyla sindirmeye uygun değil. Özellikle lifli bitkileri yerken bazı vitaminler ve besin maddeleri ilk sindirimde tam alınamıyor.

Bu yüzden tavşanlar gece oluşan özel, yumuşak dışkıları tekrar yiyerek besinleri ikinci kez sindiriyor. Yani bu davranış onların sağlıklı kalması için gerekli.

Bir dönem kuzenimin evinde tavşan vardı. İsmi Tarçın’dı. İlk gördüğümde gerçekten şaşırmıştım çünkü hayvan bir anda dönüp dışkısını yemeye başladı. Kuzenim o kadar normal anlattı ki… “Vitamin alıyor aslında” dedi. Ben hâlâ anlamaya çalışıyorum tabii. Sonra araştırınca olayın tamamen biyolojik bir ihtiyaç olduğunu gördüm.

İnsan bazen bilmediği şeyden direkt tiksiniyor. Ben de öyleydim.

Koprofaji Nedir?

Koprofaji, hayvanın dışkı yemesi davranışına verilen isimdir. Ama burada önemli bir detay var. Her dışkı yeme davranışı hastalık belirtisi değildir.

Özellikle tavşan, hamster ve kobay gibi hayvanlarda bu doğal bir süreçtir. Çünkü bağırsak bakterileri bazı vitaminleri son aşamada üretir. Hayvan da bunları tekrar tüketerek maksimum besin kazanımı sağlar.

Yani aslında düşündüğümüzde oldukça verimli bir sistem. Doğa bazen gerçekten aşırı pratik.

Hamster ve Kobaylarda da Görülüyor

Evcil kemirgen besleyenler bunu genelde bilir. Hamsterlar da zaman zaman kendi dışkılarını yerler. Özellikle genç hamsterlarda bu daha sık görülür.

Kobaylar için de durum benzer. Çünkü onların da sindirim sistemi bazı vitaminleri ikinci kez işlemeye ihtiyaç duyar. Özellikle B vitamini ve K vitamini açısından bu süreç önemlidir.

Bir arkadaşım üniversite yıllarında hamster besliyordu. Eve her gittiğimde kafesin başında uzun uzun onu izlerdik. Küçücük hayvanın bütün gün koşturması zaten ayrı bir enerji. Ama dışkı yediğini görünce insanın içindeki şehirli refleks hemen devreye giriyor: “Bunu neden yapıyor ya?”

Sonra düşününce bizim “normal” dediğimiz birçok şey de başka canlılara tuhaf gelebilir aslında.

Köpekler Neden Dışkı Yer?

Burada işler biraz değişiyor. Çünkü köpeklerde dışkı yeme davranışı her zaman normal kabul edilmiyor.

Bazı köpekler meraktan bunu yapabilir. Özellikle yavru köpeklerde çevreyi keşfetme davranışı nedeniyle görülebiliyor. Ama bazen stres, yetersiz beslenme, can sıkıntısı veya davranışsal problemler de etkili olabiliyor.

İstanbul’da sokakta yürürken bunu birkaç kez görmüştüm. Özellikle sokak köpeklerinde bazen oluyor. Açıkçası ilk gördüğümde üzülmüştüm biraz. Çünkü doğadaki tavşan örneğinden farklı olarak köpeklerde bu durum bazen kötü yaşam koşullarına da işaret edebiliyor.

Hayvan davranışlarını izledikçe insanın içinde garip bir empati oluşuyor. Çünkü her davranışın arkasında bir sebep olduğunu fark ediyorsun.

Kedilerde Görülür mü?

Kedilerde bu davranış çok daha nadirdir. Genellikle yavru kedilerin temizlik öğrenme sürecinde kısa süreli görülebilir. Ama yetişkin kedilerde sürekli dışkı yeme davranışı varsa bu sağlık problemi veya stres belirtisi olabilir.

Zaten kediler genel olarak hijyen konusunda aşırı hassas canlılar. Evde kedi besleyen biri bunu çok iyi bilir. Kum kabının biraz kirlenmesi bile bazı kediler için kriz sebebi olabiliyor.

Doğada “İğrenç” Kavramı Yok

Galiba bu konudaki en ilginç farkındalık burada başlıyor.

Biz insanlar doğayı çoğu zaman kendi duygularımızla yorumluyoruz. Ama doğa tamamen işlev üzerinden ilerliyor. Bir davranış işe yarıyorsa devam ediyor. Yararlıysa evrim onu koruyor.

Tavşanın dışkı yemesi bizim için kötü görünebilir ama tavşan açısından bu yaşamın doğal bir parçası.

Bazen bunu düşünmek günlük hayatı da sorgulatıyor bana. Sabah plaza ofisinde kahve kuyruğunda beklerken herkes “normal” görünmeye çalışıyor. Ama doğaya baktığında hiçbir canlı öyle davranmıyor. Olduğu gibi yaşıyor.

Belki de insanı yoran şey biraz bu.

Hayvanların Sindirim Sistemleri Bizden Çok Farklı

İnsan sindirim sistemiyle tavşan veya hamster sindirim sistemi aynı değil. Bu yüzden “Ben neden yapmıyorum?” mantığıyla düşünmek zaten yanlış oluyor.

Otçul hayvanların bağırsak yapıları oldukça karmaşık. Özellikle lifli besinleri parçalamak için uzun sindirim süreçlerine ihtiyaç duyuyorlar. Bazı vitaminler bağırsakların son kısmında üretildiği için yeniden tüketim gerekiyor.

İneklerin sürekli geviş getirmesi nasıl normalse, bazı kemirgenlerin dışkı yemesi de kendi biyolojik düzenlerinde normal.

Doğa aslında inanılmaz bir geri dönüşüm sistemi kurmuş.

Bu Davranış Zararlı mı?

Türüne göre değişiyor.

Tavşan, hamster ve kobay gibi hayvanlarda bu davranışı engellemeye çalışmak zararlı bile olabilir. Çünkü hayvan gerekli besinleri alamayabilir.

Ama köpeklerde aşırı hale gelmişse veteriner kontrolü gerekebilir. Çünkü altında beslenme eksikliği veya psikolojik sebepler olabilir.

Evcil hayvan sahiplerinin bazen internette gördüğü her bilgiye inanıp panik yaptığını görüyorum. Halbuki hayvan davranışları kendi türü içinde değerlendirilmek zorunda.

İnsanların Bu Konuya Tepkisi Neden Bu Kadar Sert?

Çünkü dışkı konusu insan zihninde doğrudan “hastalık” ve “pislik” ile bağlantılı.

Çocukken bile böyle öğreniyoruz. “Elleme”, “yaklaşma”, “mikrop kaparsın”… O yüzden bir hayvanın bunu isteyerek yaptığını görmek bizde otomatik bir rahatsızlık oluşturuyor.

Ama ilginç olan şu: Doğadaki birçok davranış ilk bakışta garip geliyor. Mesela bazı böcek türlerinin eşini yemesi de bize korkunç geliyor. Ama onların yaşam döngüsünde bu sıradan bir durum.

Sanırım insan doğayı ne kadar öğrenirse o kadar daha az yargılıyor.

Evcil Hayvan Sahipleri Ne Yapmalı?

Eğer tavşan veya hamster besliyorsanız ve hayvanınız kendi dışkısını yiyorsa hemen korkmayın. Özellikle yumuşak, gece oluşan dışkıları tüketmeleri normaldir.

Ama davranış aşırı hale geldiyse, hayvan halsiz görünüyorsa veya farklı belirtiler varsa veteriner kontrolü önemli.

Köpeklerde ise beslenme düzeni kontrol edilmeli. Yeterli egzersiz, kaliteli mama ve stresin azaltılması büyük fark yaratabiliyor.

İstanbul gibi büyük şehirlerde insanlar kadar hayvanlar da stres altında aslında. Gürültü, dar yaşam alanları, düzensiz rutinler… Bunlar evcil hayvan davranışlarını ciddi etkiliyor.

Bazen gece bilgisayar başında yazı yazarken apartmanın karşı balkonundaki kediyi izliyorum. Saatlerce aynı yere bakıyor. Kim bilir ne düşünüyor? Belki hiçbir şey düşünmüyor. Belki de biz fazla düşünüyoruz.

Doğayı Anlamak Biraz da Önyargıyı Bırakmak Demek

“Kendi pisliğini yiyen hayvan hangisidir?” sorusu aslında sandığımızdan daha ilginç bir yere çıkıyor. Çünkü mesele sadece hayvan davranışı değil. İnsanların doğaya bakışını da gösteriyor.

Biz çoğu şeyi kendi konforumuzdan değerlendiriyoruz. Ama doğa konforlu olmak zorunda değil. Sadece sürdürülebilir olmak zorunda.

Tavşan bunu hayatta kalmak için yapıyor. Hamster bunu sindirim sistemi nedeniyle yapıyor. Köpek bazen psikolojik sebeplerle yapıyor.

Her davranışın arkasında bir neden var.

Galiba büyüdükçe insanın öğrendiği en önemli şeylerden biri bu oluyor. İlk bakışta tuhaf gelen şeylerin altında bazen çok mantıklı sebepler yatabiliyor.

Ve dürüst olmak gerekirse… Şehir hayatının ortasında bazen insan doğanın bu filtresiz gerçekliğine biraz hayran kalıyor.

“Kendi pisliğini yiyen hayvan hangisidir” hakkındaki meraklarınızı giderebildiysek ne mutlu bize. Vogconcept ailesi olarak her zaman yanınızdayız!